Site Overlay

Poëzie voor de klas

Poëzieworkshops op maat van het onderwijs

Als leerkracht heb ik zo’n tien jaar ervaring op de teller. Tien jaar voor de klas staan, tien jaar ‘uit de doos denken’, tien jaar leerlingen ‘uit hun kot halen’ en tien jaar leerlingen besmetten met mijn liefde voor taal.
Vandaag gebruik ik die ervaring om het onderwijslandschap nog meer te infecteren met mijn woordliefde. Over de landsgrenzen heen, over de school- en klasgrenzen heen en over de vakgrenzen heen. Want poëzie is zoveel meer dan alleen maar gedichten lezen, analyseren, voordragen, schrijven…
Dus waarom enkel binnen de lijntjes kleuren als erbuiten net zo fijn is?

Daarvoor ontwikkel ik drie types poëzieworkshops speciaal voor het onderwijs:


Workshops voor leerlingen (12 – 18 jaar)

1. Op maat van de leerlingen, op maat van de school

Omdat elke groep zijn eigen kennis, ervaring en achtergronden heeft, kan een poëzieworkshop geen voorgeprogrammeerd pakket zijn. Wat ik dus vooral niet doe, is geprefabriceerde werkblaadjes tot in de treure hergebruiken. Wel haak ik in op de voorkennis die leerlingen al hebben. En op hun interesseveld. Dit doe ik door voor de start van de module op zoek te gaan naar de eigenheid van die groep. Dit kan door in gesprek te gaan met de leerlingen zelf, maar uiteraard ook door samen met de leerkracht of vakgroep de klemtonen van de workshop te bepalen.

2. Creatieve kruisbestuiving

Voorbeeld porseleinpoëzie
ⓒ Simon Alice René (2019)

Samen woord maken is de basis van een goede workshop. Dat is het uitgangspunt dat ik bij elke type workshop hanteer. Vakinhoudelijke kennis en vaardigheden zijn even belangrijk als die eerste poëtische ervaringen waarrond de workshops opgebouwd zijn; dit staat uiteraard hoog op de prioriteitenladder. Maar daarnaast zal ik ook op zoek gaan naar samenwerkingsverbanden met leerkrachten uit andere vakdomeinen. Hiervoor vertrek ik steevast vanuit mijn dichterlijke filosofie, beeldende poëzie, want niets is zo vruchtbaar als een poëtische kruisbestuiving.

Voorbeelden van kruisbestuiving:

  • oneliners of quotes zeefdrukken op T-shirts,
  • je eigen gedicht op posterformaat uitwerken met Illustrator of Photoshop,
  • porseleinpoëzie, poëziekaarsen, collagekunst,
  • een spektakel-poëzievoorstelling maken om de klaskas te spijzen,
  • guerrillapoëzie op de speelplaats,

De mogelijkheden van creatieve kruisbestuivingen zijn haast onbeperkt, maar hoe langer de workshop, hoe ruimer de mogelijkheden. Hieronder vind je de mogelijkheden terug.

3. Type workshops


Workshops voor studenten lerarenopleiding

Voorbeeld T-shirtpoëzie
ⓒ Simon Alice René (2019)

In mijn ervaring staan leerlingen in het begin vaak sceptisch tegenover poëzie. Poëzie heeft dan ook de vervelende eigenschap om erg snel de gevoelige pubersnaar te raken: gedichten analyseren is voor de gemiddelde leerling weinig sexy, verplicht gedichten schrijven is vaak net iets te ver uit hun comfortzone, om dan nog maar te zwijgen van hun grootste nachtmerrie: gedichten voordragen voor de klas. En toch is poëzie – in de ruime betekenis van het woord – erg veel in hun leven aanwezig; veel meer dan ze zelf beseffen. Oneliners op T-shirts en tote bags, populaire quotes, instapoëzie en misschien zelfs als occasioneel medicijn tegen die eerste hartbrekende liefde.

Maar als leerkracht worstelen we vaak met poëzie-in-de-klas. Voor ons is het namelijk een uitgelezen medium om vaardigheden te toetsen, of om die moeilijk realiseerbare leerplandoelen aan te snijden. En laat nu net daar de essentie van poëzie niet verder van afstaan. Poëzie is emotie, gevoel, schoonheid, het is een lach en een traan, het is een experiment, een aftasten, het is een oorverdovend schreeuwen en tegelijk een wonderbaarlijk stilzwijgen.
Hoe kunnen we dit dan in regeltjes gieten?

Het antwoord is vrij eenvoudig: niet. Want poëzie is vrijheid. De vrijheid om te voelen, de vrijheid om op je eigen manier naar de werkelijkheid te kijken, de vrijheid om te interpreteren, te associëren. Een eenduidig antwoord bestaat dus niet. Noch in het lezen, noch in het schrijven, noch in het voordragen. Maar uiteraard neemt dat niet weg dat er in poëzie ook een leercurve verborgen zit, een groeiproces in dat ervaren, een bewustwording in het lezen en een ontdekken in het schrijven. Maar het hoe, dat is de vraag van één miljoen, het vertrekpunt van deze workshop. Op maat voor leerkrachten in spe.


Ondersteunend netwerk voor leerkrachten

Ik stond op voor dag en jou
– Merel Morre op Instagram

Om nog maar eens een gesloten deur in te trappen: poëzie is een van de snelst veranderende media uit onze maatschappij. De tijd dat we naar dat achterhoekje in de bibliotheek moesten voor een bundel van een oude grote der aarde, is al lang voorbij. Vandaag is poëzie veel dieper in ons geworteld dan ooit te voren. We lezen het steeds meer en gebruiken het zelfs op manieren die die oude grote dichter in het hoekje van de bib nooit had kunnen voorzien. Om Maud Vanhauwaert te citeren (Poëziekrant;1/ 2020): ‘Het idee van wat een dichter is, verandert fundamenteel.’

Als we met een ruime blik kijken, komen we poëzie dus erg vaak in ons dagelijks leven tegen. Instapoëzie is misschien een van de meest opvallende voorbeelden, samen met oneliners en quotes op tote bags, T-shirts en stickers. Maar wat als je met een poëtisch oog naar bedrijfsslogans kijkt, slogans op klimaatmarsen of zelfs het verpakkingsmateriaal in de supermarkt?

Slogans op de klimaatmarsen van 2019.
Poëzie of niet?

Als je met die bril naar poëzie kijkt, is de vijver waaruit je als leerkracht kan vissen plots zoveel groter. Maar daardoor kunnen we ook verdrinken in de overweldiging. En om dat te voorkomen werk ik workshops uit, ondersteunende netwerken, waar leerkrachten elkaar kunnen voeden met poëzievormen die onze jongeren naar de keel kunnen grijpen.

Dit ondersteunend netwerk is een actieve workshop die ik uitwerk op maat van scholen en/of scholengroepen, ideaal voor vakvergaderingen en pedagogische studiedagen. Contacteer me hieronder voor meer informatie.


Poëzieworkshops op maat van het onderwijs
Share